Het gebruik van bestrijdingsmiddelen bij lelieteelt kan significante gevolgen hebben voor nabijgelegen Natura 2000-gebieden en is daarmee een project dat vergunningplichtig is op grond van artikel 2.7 van de Wet natuurbescherming (Wnb).
Casus
De Vereniging Meten = Weten heeft een verzoek om handhaving ingediend bij gedeputeerde staten van Fryslân vanwege het gebruik van bestrijdingsmiddelen bij de lelieteelt op twee percelen. De Vereniging vindt dat het gebruik nadelige gevolgen heeft voor de instandhoudingsdoelstellingen van het nabijgelegen Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold & Leggelderveld. Hiervoor is geen natuurvergunning op grond van artikel 2.7, lid 2, van de Wnb verleend. Gedeputeerde staten hebben het verzoek om handhaving afgewezen, waarna de Vereniging beroep heeft ingesteld bij de rechtbank Noord-Nederland.
Rechtsvraag
Heeft het gebruik van bestrijdingsmiddelen bij lelieteelt mogelijk significante effecten op Natura 2000?
Uitspraak
Niet ter discussie staat dat er geen passende beoordeling is uitgevoerd en dat geen vergunning op grond van artikel 2.7 van de Wnb in werking is voor de lelieteelt op de betrokken percelen.
Onderzoek Eurofins
Het college heeft aan het bestreden besluit een onderzoek van Eurofins, uitgevoerd in opdracht van een derde, ten grondslag gelegd. Daaruit blijkt dat er geen significante negatieve effecten voor natuurgebieden zijn, en daarom is er volgens het college geen sprake van een vergunningplicht en een noodzaak om een passende beoordeling te maken. Omdat het college dat onderzoek van Eurofins klaarblijkelijk als een voortoets beschouwt, beoordeelt de rechtbank of het onderzoek voldoet aan de eisen die aan een voortoets worden gesteld. In de overgelegde analyserapporten van Eurofins zijn resultaten opgenomen van de bemonstering van grondmonsters afkomstig van de percelen waarop de lelieteelt plaatsvindt en een perceel in het betrokken Natura 2000-gebied, en een monster van vuil drainagewater. In het vuilwatermonster en het monster van grond in het Natura 2000-gebied zijn geen pesticiden aangetoond boven de rapportagegrens. In de grondmonsters van de percelen waarop lelies geteeld worden, is een aantal pesticiden boven de rapportagegrens aangetroffen.
De rechtbank ziet geen aanleiding om de resultaten van de grondmonsters op zichzelf niet betrouwbaar te achten. Dat is echter niet voldoende voor de conclusie dat de rapportage voldoet aan de eisen die worden gesteld aan een voortoets. Zo bevatten de rapporten geen precieze beschrijving van het project, bevatten de rapporten geen ecologische analyse van de gevolgen van het project en leggen de rapporten bovendien geen relatie met de waarden in het betrokken Natura 2000-gebied. De rechtbank is dan ook van oordeel dat het onderzoek van Eurofins niet kan worden aangemerkt als voortoets. De enkele resultaten van een monstername brengen naar het oordeel van de rechtbank onvoldoende zekerheid dat op voorhand kan worden uitgesloten dat de lelieteelt geen significante gevolgen heeft voor het Drents-Friese Wold & Leggelderveld.
Onderzoeken van College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb)
Verder is de rechtbank van oordeel dat het college aan de verwijzing naar de onderzoeken van het Ctgb in het bestreden besluit in dit geval niet de vereiste zekerheid heeft kunnen ontlenen dat het project niet zal leiden tot significante gevolgen. Niet is gebleken dat deze onderzoeken betrekking hebben op de gevolgen van het voorliggende project en op de specifieke milieukenmerken en omstandigheden van het Drents-Friese Wold & Leggelderveld. Ook het feit dat de door derde gebruikte bestrijdingsmiddelen zijn toegestaan, biedt onvoldoende informatie over het feitelijk gebruik van die middelen en over wat de daadwerkelijke effecten daarvan op het Drents-Friese Wold & Leggelderveld zijn. De onderzoeken van het Ctgb noch het gebruik van bestrijdingsmiddelen die zijn toegelaten door de Ctgb bieden daarmee de vereiste zekerheid dat op voorhand kan worden uitgesloten dat de lelieteelt significante gevolgen heeft op het Drents-Friese Wold & Leggelderveld.
Dat de onderzoeken die eiseres heeft uitgevoerd mogelijk teveel onzekerheden bevatten om te kunnen dienen als second opinion op het onderzoek van het Ctgb, doet aan het voorgaande niet af. Het ligt niet op de weg van eiseres om aan te tonen dat er sprake is van een overtreding. Handhaving is een bevoegdheid en daarmee de verantwoordelijkheid van het college. Naar het oordeel van de rechtbank is het verzoek van eiseres om handhaving voldoende concreet en bevat het voldoende concrete indicaties van een overtreding. Dat uit de onderzoeken van eiseres niet voldoende zeker blijkt dat het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de lelieteelt leidt tot significante negatieve effecten op de omliggende Natura 2000-gebieden, laat onverlet dat het aan het college is om, naar aanleiding van het verzoek om handhaving van eiseres, te beoordelen of er sprake is van een overtreding.
De rechtbank is gelet op het voorgaande van oordeel dat op het moment van besluitvorming onvoldoende vast stond dat het gebruik van bestrijdingsmiddelen bij lelieteelt geen significante gevolgen voor het Drents-Friese Wold & Leggelderveld heeft. Het bestreden besluit is daarom genomen in strijd met de artikel 3:2 en 7:12 van de Algemene wet bestuursrecht. Deze beroepsgrond slaagt.
In het kader van de finale geschilbeslechting zal de rechtbank hierna beoordelen of de rechtsgevolgen van het bestreden besluit in stand gelaten kunnen worden. Het college heeft namelijk bij het verweerschrift een nader rapport ingebracht waaruit volgens het college blijkt dat de lelieteelt op de betrokken percelen geen significante gevolgen voor het Drents-Friese Wold & Leggelderveld heeft.
Rapportage Dumea AM
Het college heeft op 9 mei 2023 een rapportage van Dumea AM aan de rechtbank toegestuurd. Dumea AM heeft in opdracht van het college grondmonsters genomen van de percelen waarop de lelieteelt plaatsvindt en van een bosperceel in het Drents-Friese Wold & Leggelderveld. De monsters zijn onder andere geanalyseerd op 14 werkzame stoffen, dit naar aanleiding van een tweede verzoek om handhaving van eiseres. Volgens het college blijkt uit de analyse dat er geen stoffen zijn aangetroffen in het Drents-Friese Wold & Leggelderveld waardoor significante negatieve effecten met zekerheid zijn uitgesloten en er geen sprake is van een vergunningplicht.
(…)
De rechtbank overweegt dat evenals het onderzoek van Eurofins, ook de briefrapportage van Dumea AM is gebaseerd op de analyseresultaten van grondmonsters. De rapportage geeft geen voldoende concreet beeld van het concreet uitgevoerde project en beschrijft of beoordeelt niet de soorten en habitattypen waarvoor het Natura 2000-gebied is aangewezen en de aanwezige waarden in het Drents-Friese Wold & Leggelderveld. Zoals hiervoor al is geoordeeld, bieden de enkele resultaten van een monstername onvoldoende zekerheid dat op voorhand kan worden uitgesloten dat de lelieteelt significante gevolgen heeft op het Drents-Friese Wold & Leggelderveld. Dat het opstellen van een voortoets en het uitvoeren van onderzoek ingewikkeld en kostbaar is, zoals het college stelt, maakt niet dat van het opstellen van een passende beoordeling of het aanvragen van een vergunning kan worden afgezien zonder dat vaststaat dat geen sprake is van significante gevolgen. De rechtbank is dan ook van oordeel dat de rapportage van Dumea AM het geconstateerde gebrek niet herstelt en dat tot op heden niet met de vereiste zekerheid is vastgesteld dat de lelieteelt op de betrokken percelen geen significante gevolgen voor het Drents-Friese Wold & Leggelderveld heeft. Omdat de rapportage van Dumea AM alleen al om die reden het geconstateerde motiveringsgebrek niet kan wegnemen, gaat de rechtbank verder niet in op de kanttekeningen die eiseres verder nog bij dit onderzoek heeft geplaatst.
Rechtelijke Instantie : Rechtbank Noord-Nederland
Datum Uitspraak : 22-10-2024
Eclinummer : ECLI:NL:RBNNE:2024:4141
Sybren Koopmans